DAMLAMA SULAMA SİSTEMLERİ

Damlama sulama son 25 yıl içerisinde, özellikle su kaynakları sınırlı olan ülkelerde geliştirilmiş oldukça yeni bir yöntemdir. Su, genellikle toprak altından uzatılmış ana boru ve lateraller ile toprak yüzeyinde uzatılan üzerinde veya içinde değişik aralıklarla damlatıcılar bulunan bir boru sistemiyle bitkilere ulaştırılır. Genellikle, sebze ve meyve bahçeleri gibi sulama alanları ve bazı ağaçlık alanlarda sabit sistemler olarak yer alırlar. Tarım alanlarında ise sistem sulama sezonu başlarında kurulur, sulama bittikten sonra hasat sezonu başlamadan tambur yerleştirilmiş bir traktör yardımıyla toplanır. Bitkisel peyzaj alanlarında ise damlatıcı borular hem sabit hemde taşınabilir olarak kurulabilmektedir.

 

Damlatıcılar düşük iç basınç ve debide (Yaklaşık 10mss) ve 2 - 4 - 6 - 8 lt/sn'de çalışır. Toprak yüzeyine damlatılan su toprak profiline girer, aşağı ve merkezden dışarı doğru süzülür. Bitki kök bölgesi çevresinde sınırlı bir konik hacim oluşturur. Oluşacak konik’in şekil ve büyüklüğü; toprak tipi, uygulama süresi ve damlatıcıların deşarj durumuna bağlıdır. Ağır topraklarda diğer koşulların sabit olması halinde büyük kapillarite etkisiyle sığ ve geniş bir koni oluşur. Hafif topraklarda ise; suyun hareketi yerçekimi etkisiyle daha küçük ve daha derin bir koni oluşturur. Böylece toprak yüzeyinde nemli, dairesel bir alan veya devamlı nemli bir şerit alan oluşur. Bitki ana kök bölgesi nemli alanlar içerisinde geliştiğinden hacmi oldukça sınırlıdır. Koni içerisinde su ve bitki için elverişli besin maddeleriyle optimum koşulların gelişmiş olması nedeniyle çoğu kez verimde artış olur.

Damlama Sulama Sistemleri Tasarım ve Projelendirme

Damlama sulama sistemleri, diğer yağmurlama sistemlerine göre farklı yapıdadır. Tipik bir damlama sulama sistemi şu ana üniteleri kapsar;

1. Su kaynağı
2. Pompa istasyonu
3. Ana kontrol merkezi
4. Su sağlama şebekesi
5. İkinci ana kontrol merkezi
6. Su dağıtım şebekesi (Ana ve ikinci borular)
7. Sulama boruları (Üzerlerine veya içine damlatıcılar monte edilmiş)

 

Bitkisel peyzaj alanlarında damlatıcı sistemlerin uygulanması, tüm alanda olduğu gibi yağmurlama sistemleri uygulaması için projelenmiş bir alanın gerekli bölümlerinde proje kapsamına alınabilir. Peyzaj alanlarında genellikle bu ikinci şık uygulanmaktadır.

Proje alanının tümü damlama sulama sistemiyle sulanacaksa, yukarıda belirtilen ünitelerin projede bir bütün olarak yer alması doğaldır.

Sulanacak alanın bazı parsellerinin damlama sulama ile tasarlanmış ise bu ünitelerin bir kısmı (su kaynağı, ana ve ikinci) borular her iki sistem için kullanılmış olacaktır. Her iki sistemde de su uygulamaları; boru şebekesi ve seçilmiş basınç yükseklikleri, belirli hızlarda boşaltım ve istenilen aralıkta yerleştirilmiş başlıklar aracılığı ile yapılır. Yalnız yerleştirme aralık ve uzaklığı, boşaltım hacmi, işletme basınç yüksekliği, su uygulama süresi ile sulama aralıkları farklılıklar gösterir.

Damlama sulama sistemleri projelendirilmesinde özel seçilmiş damlatıcı boşaltımı, yerleştirilmesi ve sulama aralığı kadar toprak yapısına ve bitkilere uyumlu olmasının önemi vardır. Aslında denemeler damlama sulama yağmurlama sistemlerinin bitkilere sağladığı yarar açısından daha etkili olduğunu göstermiştir.

Kaynak: Cevdet Akın Ziraat Yüksek Müh.